Kiedyś wirusy były fajniejsze, czyli jak zmieniały się zagrożenia w Internecie

W tym roku mija 30 lat od debiutu sieci Plus GSM w Polsce, a tym samym od momentu, kiedy Polacy zyskali dostęp do telefonii GSM. To także ważna data z perspektywy historii Internetu, bo o ile pierwsze telefony nie pozwalały jeszcze na dostęp do sieci, o tyle dzisiaj większość naszej aktywności online odbywa się właśnie z poziomu smartfona.

Przez ten czas zmieniały się cyberzagrożenia. Dawne wirusy pamiętamy z fajerwerków na ekranie, dziwnych komunikatów i „listów miłosnych” w załącznikach. Choć niektóre wyrządzały ogromne szkody, inne były przede wszystkim popisem pomysłowości autorów. Dziś trudno szukać w tym romantyzmu – zamiast rozgłosu przestępcy chcą naszych danych i pieniędzy, a nabrać się na ich sztuczki jest łatwiej niż kiedykolwiek.

Postanowiliśmy przypomnieć kilka najciekawszych zagrożeń, z którymi mogliśmy się zetknąć przez te 30 lat. Każdy z tych przykładów świetnie obrazuje, w jaki sposób zmieniała się rola bezpieczeństwa w sieci i dlaczego dziś jest ono istotne jak nigdy dotąd.

Happy99

Happy99 to jeden z pierwszych wirusów komputerowych, który potrafił samodzielnie rozprzestrzeniać się na szeroką skalę, wykorzystując do tego pocztę e-mail. Ofiara otrzymywała wiadomość z zainfekowanym załącznikiem, a po jego otwarciu zaczynały się prawdziwe fajerwerki. Nie, serio – głównym elementem infekcji było wyświetlenie animacji fajerwerków oraz napisu „Happy New Year 1999”. Oprócz tego wirus nadpisywał część plików systemowych, co umożliwiało mu dalsze rozprzestrzenianie, ale nie wyrządzał ofierze żadnej poważnej szkody.

Z dzisiejszej perspektywy może się to wydawać niemalże urocze, ale za sprawą swojego mechanizmu rozprzestrzeniania i dużej liczby infekcji na Happy99 należy raczej patrzeć jak na niebezpiecznego protoplastę późniejszej fali zagrożeń niż po prostu niewinny żarcik.

ILOVEYOU

ILOVEYOU to kolejny ważny etap w historii rozwoju cyberzagrożeń. Nie chodzi tu nawet o szkody, które wyrządził, a o sposób, w jaki usypiał czujność swoich ofiar. Wirus stosował prostą sztuczkę: podszywał się pod list miłosny, który w formie załącznika był rozsyłany ze skrzynki pocztowej zainfekowanego komputera. Jak się okazuje, to wystarczyło, by w 2000 roku skłonić tysiące użytkowników Internetu do otwarcia podejrzanego pliku i dalszego napędzania tej „spirali miłości”.

Prawdziwe zagrożenie związane z ILOVEYOU wynikało nie tyle ze szkód, które wyrządził, a z prostych mechanizmów psychologicznych, które wykorzystywał. Wirus obracał przeciwko swoim ofiarom ich wrodzoną ciekawość, co okazało się przerażająco wręcz skuteczne. Dziś podobne zabiegi to jedno z podstawowych narzędzi w asortymencie cyberprzestępców.

CIH (Chernobyl)

Pojawienie się wirusa CIH można uznać za symboliczny moment, kiedy wirusy komputerowe stały się naprawdę niebezpieczne. Tu już nie ma mowy o zwykłym żarcie, a o złośliwym kodzie, który realnie niszczył komputery, nadpisując nie tylko dane na dysku, ale nawet BIOS zainfekowanej maszyny. To jedno z najbardziej destruktywnych zagrożeń wczesnego Internetu, które – niestety – w kolejnych latach doczekało się jeszcze bardziej niebezpiecznych następców.

Jako ciekawostkę warto dodać, że CIH powszechnie znany jest także jako Chernobyl. I nie, nie jest to aluzja do skali wywołanych zniszczeń, a daty aktywacji kodu, która przypadła na rocznicę katastrofy słynnej elektrowni.

Cabir

Warto zauważyć, że wczesne wirusy atakowały wyłącznie komputery. Telefony komórkowe były wolne od tego typu zagrożeń… do czasu. Konkretnie do 2004 roku, kiedy na scenę wkroczył Cabir, czyli pierwszy robak dla urządzeń pracujących pod kontrolą systemu Symbian.

Co prawda sam w sobie malware był niegroźny. Potrafił rozprzestrzeniać się za pomocą protokołu Bluetooth, ale poza tym nie wyrządzał żadnej realnej szkody na zainfekowanych urządzeniach. Niestety tego samego nie można powiedzieć o nieprzebranym morzu smartfonowych wirusów, które poszły w jego ślady.

CommWarrior

CommWarrior to kolejny wirus na telefony z Symbianem, który zaczął się rozprzestrzeniać niedługo później, bo w 2005 roku. Haczyk polega na tym, że tym razem wirus do rozprzestrzeniania się wykorzystywał MMS-y rozsyłane do numerów z książki telefonicznej ofiary. W efekcie odbiorca widział wiadomość od znajomego, a w środku czekała na niego przykra niespodzianka.

Brzmi znajomo? Dzisiaj podobne ataki stanowią chleb powszedni. Wiadomości podszywające się pod znajomych, kurierów czy sklepy zawierają złośliwe oprogramowanie lub odsyłają nas na strony internetowe, by wykraść dane naszej karty płatniczej lub hasło do banku. Jak widać, takie techniki funkcjonują w obiegu już ponad 20 lat i, co bardziej przerażające, nadal pozostają bardzo skuteczne.

FluBot

Zresztą przykładów takich zagrożeń nie trzeba szukać daleko – dokładnie taką sztuczkę wykorzystywał FluBot, czyli groźny malware na Androida, który na scenę wkroczył w okolicach 2021 roku. Ofiara dostawała wiadomość SMS rzekomo od kuriera. W treści informacja o opóźnionej przesyłce i konieczności kliknięcia w link. A dalej? Dalej instalacja złośliwego kodu, kradzież danych logowania do aplikacji bankowej i wysyłanie zainfekowanych SMS-ów do numerów z książki adresowej ofiary.

Ten przykład pokazuje, jak wyglądają dzisiejsze cyberzagrożenia i w jaki sposób wykorzystują sztuczki wypracowane 20 lub nawet 30 lat temu, by wyrządzić nam realną szkodę. Tu już nie ma miejsca na romantyzm czy niewinne żarciki – są poważne konsekwencje, z którymi w razie infekcji musimy się zmierzyć.

Jak się chronić przed cyberzagrożeniami?

Oczywiście dzisiejsze cyberzagrożenia to znacznie więcej niż tylko wirusy. Próby wyłudzenia danych, fałszywe sklepy czy kradzieże haseł nie muszą kończyć się efektowną awarią telefonu, żeby poważnie nam zaszkodzić. Na całe szczęście wraz z metodami przestępców rozwijały się także narzędzia ochrony – i nie musimy samodzielnie rozpoznawać każdej zastawionej na nas pułapki.

W tym miejscu warto zainteresować się oferowaną przez Plusa usługą Ochrona Internetu, która pomaga chronić nasze dane na kilku frontach. Zakres zabezpieczeń zależy od wybranego wariantu – w pakiecie Ultra możemy objąć ochroną pięć urządzeń i monitorowaniem pięć adresów e-mail. To rozwiązanie nie tylko dla naszego smartfona, ale też pozostałych domowych sprzętów.

Co dostajemy w praktyce? Między innymi ochronę przed wirusami i szkodliwymi aplikacjami oraz blokowanie niebezpiecznych stron, które próbują wyłudzić dane lub zainfekować urządzenie. Przydaje się również Monitorowanie ID, które ostrzega o wykrytych wyciekach danych. Bo przecież nawet jeśli sami uważamy, gdzie wpisujemy swój adres e-mail, nie mamy kontroli nad zabezpieczeniami każdego serwisu, któremu go powierzamy.

Do tego dochodzi skarbiec haseł, pomagający generować i przechowywać silne hasła, oraz reguły rodzinne, które pozwalają ograniczyć dzieciom dostęp do szkodliwych treści. W ofercie jest także Cyber Doradca – indywidualne wsparcie eksperta w sprawach cyberbezpieczeństwa. Dostępność poszczególnych funkcji warto sprawdzić przy wyborze pakietu.

Nie chodzi przy tym o to, żeby przestać myśleć, zanim klikniemy w link. Dodatkowa ochrona ma wspierać naszą czujność, a nie ją zastępować. Dawne wirusy można dziś wspominać z nostalgią. Zabezpieczenia telefonu lepiej jednak mieć zdecydowanie współczesne.